Zelensky en Gisèle Pelicot nemen Four Freedoms Award in ontvangst, lege stoel bij uitreiking vanwege veiligheid andere laureaat

De naam van iedere laureaat van de prestigieuze Four Freedoms Awards wordt gebeiteld in een muur van de abdij in Middelburg, Zeeland. Eerder viel onder andere Nelson Mandela, Daila Lama en Kofi Annan die eer te beurt.

Dit jaar – de prijzen in vijf categorieën worden in de loop van donderdag uitgereikt – worden onder meer de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, het Franse verkrachtingsslachtoffer en activiste Gisèle Pelicot en de Chileense activist met een beperking Isidora Uribe Silva vereeuwigd in de Zeeuwse abdij.  

Maar één stukje muur blijft leeg, evenals een stoel bij de uitreiking. Wegens veiligheidsredenen kan de Roosevelt Foundation, die de prijs uitreikt, niet bekendmaken wie laureaat is van de ‘Vrijheid voor Godsdienst’-award. Dat is een unicum. Als de „veiligheidssituatie het toelaat” wordt de naam alsnog in de muur gebeiteld kan worden, zegt een woordvoerder aan NRC. „Vandaag blijft de laureaat in ieder geval onbekend.” Het onderstreept „de kwetsbare positie van miljoenen mensen die hun geloof niet vrij kunnen belijden”.

Onder toeziend oog van premier Rob Jetten, koning Willem Alexander en prinses Beatrix worden de prijzen donderdag uitgereikt. De awards zijn vernoemd naar de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt (1882 – 1945). In zijn beroemde State of the Union (1941) sprak ‘FDR’, die voorouders had in Zeeland, over de ‘vier vrijheden’: vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid, vrijwaring van gebrek en vrijwaring van vrees.

Wie zijn de – wel bekende – winnaars?

Een Ode aan het leven. Zo heet het de dit jaar verschenen memoires van Gisèle Pelicot (73). De Franse werd jarenlang gedrogeerd en verkracht door haar echtgenoot, die haar bewusteloze lichaam ook uitleverde aan tientallen andere mannen. Pelicot koos ervoor om de zaak die hierover diende toegankelijk te maken voor journalisten en publiek.

Mede hierdoor groeide Pelicot uit tot feministisch icoon in Frankrijk en daarbuiten. „Gisèle Pelicot heeft laten zien dat schaamte bij de daders hoort, niet bij de slachtoffers”, schrijft de Roosevelt Foundation, die haar de prijs voor Vrijheid van angst uitreikt.

Lees ook

Gisèle Pelicot was een gewone vrouw, tot het ondenkbare haar overkwam

Lees ook

‘Verkrachtingszaak Pelicot is buitengewoon én banaal en gaat daarom de geschiedenisboeken in’

De eerste keer dat Isidora Uribe Silva doorhad dat ze werd gediscrimineerd, was ze twaalf jour oud. De Chileense, die wegens een spierziekte in een rolstoel zit, moest noodgedwongen haar school verlaten. Ze werd gepest door klasgenoten, mocht niet meedoen aan gymlessen.

Die ervaring maakt haar bewust van de systematische uitsluiting van mensen met een beperking, vertelde ze vorig jaar tegen The New York Times. Een jaar nadat ze op haar dertiende van school ging, ontwikkelde Silva een app waarmee mensen met een beperking een toegankelijke parkeerplek konden vinden rondom scholen, cafés en winkels. 

Ze bouwde het initiatief uit tot een non-profitorganisatie die opkomt voor inclusiever onderwijs en werk. „[Silva] gelooft dat een beperking niet als een zwakte moet worden gezien”, schrijft de Roosevelt Foundation. Een beperking „is een onderdeel van de maatschappij en moet worden erkend, begrepen en gerespecteerd.”

Nu, inmiddels 23 jaar oud, komt Silva namens de Verenigde Naties op voor de rechten van mensen met een beperking en krijgt ze de prijs voor Vrijheid van Gebrek. 

Lees ook

‘Nederland doet niet genoeg voor gehandicapten’

Lees ook

Het zwemmen gaat niet door – door personeelstekorten verdwijnen de ‘geluksmomenten’ in de gehandicaptenzorg

Afgelopen jaar zijn wereldwijd zeker 129 journalisten en media-medewerkers gedood, een overgroot deel door de Israëlische strijdkrachten in Gaza en de bezette Westelijke Jordaanoever. Dat we dat weten, komt doordat het Amerikaanse Comité ter Bescherming van Journalisten (CPJ) schendingen van persvrijheid nauwkeurig bijhoudt. 

De organisatie zet zich al sinds de jaren tachtig in voor persvrijheid. Een groep van veertig experts rapporteert jaarlijks over de staat van persvrijheid wereldwijd, ontmoet staatshoofden, en zet diplomatieke druk waar nodig. 

De organisatie wordt ook wel het „journalistieke Rode Kruis” genoemd: naast rapporteren helpt het CJP namelijk ook journalisten die levensbedreigende situaties verkeren, bijvoorbeeld door basisbenodigdheden of juridische steun te leveren.

Lees ook

Rapport: persvrijheid in Europa blijft achteruitgaan en staat in sommige landen zelfs op haar ‘laatste benen’

Lees ook

‘Tot onze laatste adem.’ Journalist Anas al-Sharif toonde talloze huiskamers de verschrikkingen in Gaza

Nog even was het spannend: zou Zelensky zijn prijs persoonlijk in ontvangst kunnen nemen? Woensdag werd bekend dat Rob Jetten inderdaad persoonlijk de prijs voor Four Freedoms aan Zelensky mocht overhandigen. Al meer dan vier jaar moet Zelensky’s land zich verdedigen tegen de nietsontziende agressieoorlog die Rusland tegen zijn land voert.

De Roosevelt Foundation schrijft: „President Zelenskyy staat symbool voor een land en een volk dat onder extreme omstandigheden blijft opkomen voor vrijheid, zelfbeschikking en democratie.” Bij het in ontvangst nemen van de prijs wende Zelensky zich kort tot de Nederlandse regering. Hij was „dankbaar” dat Nederland direct na het begin van de oorlog „instond voor het echt beschermen van het leven”. „Jullie waren onder de de eersten die dat inzagen.”

Lees ook

Zelensky sliep in de eerste oorlogsdagen vier uur per dag, na een jaar oorlog weet hij dat hij zijn krachten moet doseren

Lees ook

‘You don’t have the cards right now’, kreeg Zelensky van Trump te horen. Maar in het Midden-Oosten blijkt nu: Oekraïne heeft wel degelijk kaarten