Verhoogd eigen risico is de eerste test voor de zorgbezuinigingen van het kabinet

1 uur geleden 1

Koffie, koffie en nog meer koffie. Minister Sophie Hermans (Volksgezondheid, Welzijn en Sport, VVD) heeft het talloze keren gezegd; als lid van een minderheidskabinet zou ze heel veel koffie moeten gaan drinken met oppositiepartijen om haar plannen voor de zorg – lees: 10 miljard aan bezuinigingen – te kunnen realiseren.

Dat koffieapparaat moet komende weken extra hard werken nu Hermans haar omstreden voorstel voor de verhoging van het eigen risico (vanaf 2027) gaat concretiseren. Deze vrijdag spreekt de ministerraad over het voorstel, daarna gaat het voor advies naar de Raad van State. Nog voor het zomerreces begin juli zou de Tweede Kamer erover moeten debatteren.

Het zijn miljarden die het kabinet-Jetten hard nodig heeft voor andere uitgaven, onder meer voor defensie

Hermans wil het voornemen van het kabinet-Schoof, om het eigen risico te halveren van 385 euro naar 165 euro, terugdraaien. Daarbovenop komt een verhoging naar 455 euro en wordt het bedrag voortaan jaarlijks geïndexeerd. Het is voor het eerst sinds 2016 dat de hoogte van het eigen risico verandert. Terugdraaien van de halvering levert in 2027 zo’n 3,7 miljard euro op, oplopend tot structureel 4,7 miljard vanaf 2031. De extra verhoging levert nog eens structureel 1 miljard op.

Het zijn miljarden die het kabinet-Jetten hard nodig heeft voor andere uitgaven, onder meer voor defensie. De nieuwe NAVO-norm van 3,5 procent van het bruto binnenlands product, waar de Tweede Kamer een jaar geleden mee instemde, kost vanaf 2035 19 miljard euro extra per jaar. Veel van dat geld zoekt het kabinet in de zorg. Daarbij gaat het om ‘minder meer’: de zorgkosten blijven de komende jaren weliswaar doorstijgen, maar minder snel dan waar eerder rekening mee werd gehouden.

Haast met eigen risicovoorstel

Het eigen risico is de eerste grote financiële test voor het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA om te zien of de gevoelige zorgbezuinigingen op steun vanuit het parlement kunnen rekenen. Het is ook een belangrijke test: als het voorstel het niet haalt, heeft het kabinet onmiddellijk te maken met een miljardentegenvaller. Het plan staat ook nog eens onder grote tijdsdruk; het moet voor het zomerreces door de Tweede Kamer zodat het in de begroting voor 2027 kan worden opgenomen. De Eerste Kamer moet er dan dit najaar nog over beslissen.

Maar de eerste horde, de Tweede Kamer, lijkt al een lastige om te nemen. Het minderheidskabinet steunt op 66 zetels en heeft dus minimaal 10 oppositiezetels nodig om een meerderheid te halen. Maar de grootste oppositiepartij Progressief Nederland (voorheen GroenLinks-PvdA) wil het eigen risico juist verlagen. De partij wijst er elke keer op dat na het eigen risico andere bezuinigingsvoorstellen op de zorg volgen, onder meer voor het beperken van het basispakket, het schrappen van de vergoeding voor ongecontracteerde zorg en de introductie van een eigen bijdrage in de wijkverpleging. Kamerlid Julian Bushoff sprak vorige maand in een zorgdebat over „platte, botte bezuinigingen”.

Ook wees de partij op „de stapeling van maatregelen” uit het coalitieakkoord – niet alleen in de zorg maar bijvoorbeeld ook in de sociale zekerheid – die kwetsbare mensen raken en voor meer armoede zullen zorgen.

Op de rechterflank lijkt Hermans op meer steun te kunnen rekenen. JA21 (negen zetels) wil, net als Volt (een zetel) ook het eigen risico verhogen, bleek vorig jaar uit de doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het Centraal Planbureau (CPB), al klinkt die partij nu minder stellig. „We gaan ernaar kijken”, laat JA21-fractievoorzitter Joost Eerdmans nu weten: „We zijn niet principieel tegen een verhoging. Maar belangrijk is wat er met de opbrengsten gebeurt en met welk bedrag het stijgt.” Ook Volt houdt de deur naar een verhoging open, laat een fractiewoordvoerder weten, mits daar „verzachtende maatregelen” tegenover staan. „Zoals het er nu ligt, zijn we niet geneigd voor te stemmen. Het gaat nu alleen maar om geld ophalen.”

Compromis is mogelijk

Mocht de verhoging niet lukken, dan gloort wel een compromis aan de horizon. Er lijkt een meerderheid voor het terugdraaien van het halveringsplan te zijn. Het eigen risico blijft dan 385 euro, net als nu. Dat plan kan niet alleen rekenen op steun van JA21 en Volt, maar bijvoorbeeld ook van 50Plus en de SGP. „Als het eigen risico omlaaggaan, gaat de premie weer omhoog”, zegt Corrie van Brenk (50Plus). „Dus nee, aan het eigen risico moet niet getornd worden.” Diederik van Dijk (SGP) zegt dat „een eigen risico in zichzelf natuurlijk prima is. Maar 385 euro is niet niks, hoger hoeft het niet te worden.” Met het terugdraaien van de halvering kan het kabinet alsnog een groot deel van de gewenste bezuiniging op het eigen risico binnenhalen.

Ook de Groep-Markuszower (zeven zetels) is, in tegenstelling tot hun ‘oude’ partij de PVV, niet tegen een eigen risico, laat zorgwoordvoerder René Claassen weten. Over de precieze hoogte daarvan valt te praten, zegt hij, als die maar niet hoger is dan nu.

De Eerste Kamer lijkt opnieuw een obstakel voor de plannen van het kabinet

Ingewikkelder ligt het in de Eerste Kamer. Daar heeft het kabinet met twintig verschillende fracties te maken, waarvan vijf eenmansfracties. De twee grootste fracties, GroenLinks-PvdA en BBB, willen juist een lager eigen risico en zeker geen verhoging. De coalitiepartijen hebben samen slechts 22 zetels. Daarmee lijkt een meerderheid voor het plan van Hermans in de senaat nog veel verder weg dan in de Tweede Kamer. Hermans hintte er al op om het voorstel eerst maar door de Tweede Kamer te krijgen, en daarna verder te zien.

De Eerste Kamer lijkt daarmee opnieuw een obstakel voor de plannen van het kabinet te zijn. Begin deze maand sprak de senaat zich al uit tegen een ander kabinetsplan, om de AOW-leeftijd te verhogen. En volgende week dreigen de strengere asielwetten in de Eerste Kamer te sneuvelen.