Waarom de dinosauriërs mogelijk binnen twee uur al waren omgekomen

Vlak na de inslag die de dinosauriërs fataal werd, hing er een laag ultrafijn stof rond de hele planeet. Die werkte als een soort isolerend deken. Warmte die anders de ruimte in was verdwenen, kaatste gewoon terug naar beneden. En dat had fatale gevolgen voor de dino’s.

De Chicxulub-krater ligt half onder het schiereiland Yucatán in Mexico en half onder zee. Hij ontstond 66 miljoen jaar geleden, toen een planetoïde met een doorsnee van ongeveer tien kilometer de aarde raakte.

Wat volgde was de laatste grote massa-uitsterving tot nu toe (behalve als je de huidige impact van de mens meerekent). Alle dinosauriërs verdwenen, op één tak na. Vogels zijn namelijk ook dinosauriërs en hun voorouders haalden het wel. Daarom hebben wetenschappers het over het uitsterven van de niet-vogeldinosauriërs.

Het hoeft niet te verbazen dat we enkel nog kleine dino’s hebben. Wie de ramp overleefde, had meestal iets gemeen: een hol om in weg te kruipen, of ondiep water om in te schuilen. Daarna begon het tijdperk van de zoogdieren.

Regen van ministeentjes

Bij zo’n enorme inslag verdampt gesteente. Rots wordt letterlijk gas. Een gigantische wolk van gas werd tijdens de impact hoog de atmosfeer in geslingerd.

Een deel ervan koelde af en klonterde samen tot piepkleine steendruppeltjes. Die vielen uiteindelijk terug naar de aarde. Het was een soort kiezelregen. Onderweg naar beneden wreven ze langs de lucht en dat warmde de atmosfeer op. Dat gebeurde overal op aarde tegelijk.

Hoe heet het precies werd, daar zijn wetenschappers het nog altijd niet over eens. Eerdere berekeningen kwamen uit op iets als een barbecue die kort wordt aangezet. Dat zou genoeg zijn om dieren zonder schuilplaats te doden maar niet genoeg om planten in brand te steken. Daardoor dachten onderzoekers lang dat niet de inslag zelf de uitsterving veroorzaakte, maar de nasleep ervan. 

Leestip: Een asteroïde maakte een einde aan de dinosaurussen, maar klopt het wel dat andere soorten juist floreerden?

Het stof dat over het hoofd werd gezien

In Noord-Amerikaanse gesteentelagen die in 2023 zijn gevonden, is precies de uitstervingsgrens vastgelegd. Daarin doken sporen op van uitzonderlijk fijn stof van vlak na de inslag.

Dat stof is vermoedelijk afkomstig van gasvormig gesteente dat nooit tot druppeltjes is samengeklonterd. Het bleef simpelweg rondzweven in de atmosfeer.

De auteurs van deze nieuwe studie hebben bestaande inslagsimulaties gecombineerd met die nieuwe metingen. Ze schatten hoeveel stof er in de lucht hing en wat dat deed met de warmte van de vallende steendruppeltjes.

Het antwoord: heel veel. Met de stoflaag erbij kwam er aan het oppervlak ruim drie keer zoveel hitte terecht als in het scenario zonder stof. Volgens deze berekeningen werd het aan het oppervlak heet genoeg om planten in brand te doen vliegen.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Een tegengesteld effect

Er zit een schijnbare tegenstelling in dit verhaal, want een tweede populaire verklaring voor het uitsterven van de dino’s is juist kou. Stof zou jarenlang het zonlicht hebben tegengehouden. De aarde kwam daardoor in een lange winter terecht, waarna talloze dieren van honger omkwamen.

Volgens de auteurs van de studie is er helemaal geen tegenstelling. Het gaat om exact hetzelfde stof en om exact hetzelfde natuurkundige effect. Het stof hield eerst de hitte op aarde, wat tot infernale toestanden leidde. Daarna, toen de branden waren uitgedoofd, volgde de kou. Het stof hield het zonlicht mogelijk tientallen jaren lang tegen.

Wat er nog ontbreekt

Alleen een completer gesteentearchief kan definitief uitsluitsel geven of deze theorie klopt. Daar wringt het schoentje. De beste sporen van bosbranden rond de uitstervingsgrens komen uit Noord-Amerika, dus uit de buurt van de krater. Verder weg kunnen de gevolgen milder of anders zijn geweest.

De onderzoekers hebben alvast een vervolgvraag die hen interesseert. Ze willen weten welke dieren de eerste uren precies doorstonden en wat ze gemeen hadden. Daar zou eindelijk uit kunnen blijken waarom sommige soorten het redden en de dinosauriërs niet.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: