Toezichthouder uit zorgen over geheime diensten: ‘Grondrechten zijn ook in onrustige geopolitieke tijden van belang’

De toezichthouder voor inlichtingendiensten MIVD en AIVD maakt zich zorgen over de inbreuk op grondrechten door de geheime diensten. In het dinsdag gepubliceerde jaarverslag schrijft de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) dat verzoeken van diensten om informatie af te tappen via glasvezelkabels steeds vaker onrechtmatig zijn.

Sinds 2018 mogen diensten via glasvezelkabels app-berichten, e-mails en ander internetverkeer op grote schaal aftappen. In de praktijk verzamelen ze hierbij niet alleen gegevens van ’targets’, schrijft de TIB, maar ook van grote groepen mensen die niet onderzocht (zullen) worden.

De TIB werd in het leven geroepen om deze extra bevoegdheden te toetsen. In 2025 dienden de geheime diensten in totaal 4.515 aftapverzoeken in, een toename van 4 procent ten opzichte van het jaar ervoor. In 2024 nam het aantal verzoeken ook al met 30 procent toe. De TIB wees toen naar de toegenomen „geopolitieke spanningen” die voor meer dreiging zorgen.

In 2025 is het overgrote deel van de verzoeken ingewilligd. Maar 4 procent van de verzoeken werd vanwege „vermijdbare, juridische slordigheden” afgewezen. Ruim 1 procent van de verzoeken bleek, ook nadat de TIB had verzocht om aanpassingen, onrechtmatig. Dat betekent dat de diensten wekelijks een verzoek tot onrechtmatig aftappen indienden. „Ook in deze onrustige geopolitieke tijden blijven grondrechten van belang”, schrijft Anne Mieke Zwaneveld, voorzitter van de TIB.

Het gaat volgens de TIB om het aftappen van gegevens van mensen in de omgeving van een ’target’. Ook als de inlichtingendiensten computers hacken, willen ze te veel gegevens van grote groepen mensen of organisaties verzamelen die geen voorwerp van het onderzoek zijn, staat in het jaarverslag.

De TIB stelt vast dat steeds meer teams van de diensten zich met kabelinterceptie bezighouden, maar vindt de opbrengst mager. „De verhouding tussen de inbreuk op grondrechten enerzijds en de achterblijvende opbrengst anderzijds baart de TIB bij kabelinterceptie nog altijd zorgen”, staat in het verslag.