Na een belletje uit de VS trekt Tsjaad zich terug uit het Internationaal Strafhof

9 uren geleden 3

Vier dagen waren genoeg. Na een telefoontje afgelopen donderdag tussen Tsjaads minister van Buitenlandse Zaken Abdoulaye Sabre Fadoul en Frank Garcia, Amerika’s topdiplomaat voor Afrika, kondigde het Centraal-Afrikaanse land maandag aan zich terug te trekken uit het Internationaal Strafhof (ICC). Een overwinning voor het Witte Huis dat het Hof de oorlog heeft verklaard.

De Tsjadische autoriteiten schrijven dat hun besluit volgt op een „grondige evaluatie” van de werking van het Strafhof. Hun conclusie: niet alleen toonde het Hof zich de afgelopen vijfentwintig jaar weinig effectief” in het vervolgen van oorlogsmisdadigers en plegers van misdaden tegen de menselijkheid; het zou ook vooral gericht zijn op het berechten van Afrikanen en niet-Westerlingen.

Die kritiek is niet nieuw. Al jaren beklagen Afrikaanse landen, waarvan 33 het Statuut van Rome (het verdrag dat de grondslag is van het Hof) ondertekenden, zich over wat zij zien als een vooringenomenheid van het Hof. „De statistieken spreken voor zich”, schrijft Tsjaad: het merendeel van de ruim dertig zaken die sinds 2002 voor het Hof in Den Haag kwamen, betroffen Afrikaanse verdachten.

Vorig jaar kondigden Mali, Burkina Faso en Niger – drie Sahellanden waar militairen de macht grepen – al aan zich om dezelfde redenen terug te trekken. Zij beschuldigden het Hof ervan „een instrument van neokoloniale onderdrukking” te zijn.

Khan populair bij Afrikaanse landen

Toch zegt de timing van Tsjaad om hun voorbeeld te volgen veel over de werkelijke beweegredenen achter dit besluit. Namelijk: druk van de Amerikanen. Zo deelde minister van Buitenlandse Zaken Fadoul na zijn telefoongesprek met Afrika-gezant Garcia dat de twee „van gedachten hadden gewisseld” over het Strafhof, waarbij Garcia „de wens had uitgesproken” dat Tsjaad zijn toetreding zou heroverwegen.

Garcia’s telefoontje volgt op het diplomatieke offensief tegen het Strafhof dat de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio twee weken had gelanceerd. Hij kondigde aan dat de VS het Strafhof, al langer een zondebok in Amerikaanse ogen, zo nodig „steen voor steen” zullen afbreken. Ook zei hij dat de VS, zelf geen deel van het Strafhof, erop rekenen dat hun bondgenoten zich tegen het Hof zullen keren.

Vrijdag liet Venezuela, dat sinds enkele maanden min of meer onder supervisie van de VS staat, al weten dat het zijn lidmaatschap van het Strafhof opzegt. Dat Tsjaad en mogelijk andere Afrikaanse landen zich aansluiten bij deze sabotagepogingen is gezien de impopulariteit van het ICC op het continent niet zo gek, zegt Charles Bouëssel, Centraal-Afrika onderzoeker voor de Internationaal Crisis Group.

„Het kost Tsjaad weinig dit te doen”, aldus Bouëssel. Het levert de autocratische regering van Mohamed Idriss Déby eerder iets op. Niet alleen komt hij zo in de gunst van de regering-Trump, wier diplomatieke beleid draait om voor-wat-hoort-wat, Déby maakt zich er ook populair mee onder een deel van de Afrikaanse jongeren. Volgens Bouëssel leeft met name onder die groep het idee dat het Strafhof vooral tegen Afrikanen is gericht.

Dat vermoeden leek oud-hoofdaanklager Karim Khan in 2024 te bevestigen. Na zijn omstreden arrestatiebevelen tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de toenmalige minister van Defensie van Israël vanwege de Gaza-oorlog, zei hij op de Amerikaanse zender CNN dat hem door „hooggeplaatste personen” was toegebeten dat het Hof was opgericht voor „Afrikanen en schurken als Poetin”.

Onder Khan, die vorige week werd ontslagen na beschuldigingen van seksueel wangedrag, ging het Hof zich de afgelopen jaren minder op Afrikaanse verdachten richten. Zo vaardigde hij in 2023 een arrestatiebevel uit tegen de Russische president Vladimir Poetin, op verdenking van de deportatie van Oekraïense kinderen naar Rusland. Ook ondernam hij actie tegen de militaire leider van Myanmar en de Taliban. Komende herfst begint in Den Haag het proces tegen de Filipijnse oud-president Rodrigo Duterte.

Met zijn arrestatiebevelen tegen Netanyahu haalde Khan en het Hof zich de woede van de VS op de hals. Bij veel Afrikaanse landen, veeleer solidair met de Palestijnen, maakte Khan zich juist populair. Toen hij in opspraak raakte, kreeg hij onder meer steun van de Afrikaanse orde van advocaten die stelde dat Khan het slachtoffer was van een „gepolitiseerde campagne”.

Vrijdag, voorafgaand aan de geheime stemming van Strafhof-lidstaten over Khan, kreeg hij steun uit Afrikaanse hoek. Sierra Leone probeerde met een motie een drempel op te werpen die zijn ontslag moest voorkomen, maar deze werd verworpen.

Geweld in Soedan onderzocht

Voor het Strafhof komt de aankondiging van Tsjaad op een pijnlijk moment: zowel intern als extern verkeert het in zwaar weer. Op X maakte de Afrika-afdeling van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken al duidelijk dat als het aan hen ligt het hier niet bij blijft. Het roept andere landen op net als Tsjaad „hun soevereiniteit terug te winnen” en „een einde te maken aan de onrechtmatige bemoeienis van het ICC.”

Voor Tsjaads president Déby komt de terugtrekking, die overigens pas over een jaar ingaat, ook om die reden niet slecht uit. Zo is niet uitgesloten dat Tsjaad betrokken raakt in het onderzoek van het Strafhof naar het geweld in en om de Soedanese stad El Fasher. Door de Verenigde Naties is dat al omschreven als een genocide door de Rapid Support Forces. Die verkregen hun wapens onder meer via vliegvelden in Tsjaad.

Ook Mali, Burkina Faso en Niger maken zich volgens mensenrechtenorganisaties schuldig aan oorlogsmisdaden in hun strijd tegen jihadisten. Sommige Afrikaanse juridische specialisten zijn dan ook kritisch over de terugtrekkingen. „Het ICC hééft een geloofwaardigheidsprobleem”, zei Donald Deya, voorman van de Pan-Afrikaanse unie voor Advocaten vorig jaar tegen de website Africa News. „Maar mensen zouden ook moeten kijken naar het gat dat ontstaat bij het afleggen van rekenschap zonder het Strafhof.”

Lees het hele artikel