Deze oranje vis zwom jarenlang onopgemerkt voor de kust van Java

Een piepkleine vis met oranje vlekken blijkt een nog onbekende soort uit de kustwateren van Oost-Java.

Onderzoekers hebben voor de kust van Banyuwangi een nieuwe grondelsoort beschreven. De vis kreeg de wetenschappelijke naam Tomiyamichthys oriens. Het dier is ongeveer 3,5 centimeter lang en valt op door vijf heldere oranje vlekken langs zijn lichaam. Mannetjes hebben daarnaast twee lange, dunne uitlopers aan hun eerste rugvin. De ontdekking is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift ZooKeys.

Japans familielid

De beschrijving is gebaseerd op twee vissen: een mannetje en een vrouwtje. Beide dieren werden in augustus 2025 gevangen in ondiep water bij Banyuwangi, aan de oostkant van het Indonesische eiland Java. Ze leefden daar boven een zandbodem. Een plaatselijke exporteur van siervissen bracht de exemplaren onder de aandacht van onderzoekers. De vissen worden nu bewaard in het Museum Zoologicum Bogoriense in Bogor.

Leestip: Rifvissen jagen gezellig samen

Daar bekeken onderzoekers de dieren tot in detail. Ze telden onder meer de vinstralen, schubben en kleine structuren bij de kieuwen. Ook vergeleken ze de kleur en vorm van de vissen met die van bekende soorten. Vooral Tomiyamichthys hyacinthinus, een soort uit het zuiden van Japan, lijkt sterk op de nieuwe vis. Beide soorten hebben negen stralen in de rugvin en de aarsvin. Mannetjes van beide soorten hebben ook twee lange draden aan de eerste rugvin.

Toch vonden de onderzoekers duidelijke verschillen. Tomiyamichthys oriens heeft bijvoorbeeld meer stralen in de borstvin, minder vertakte stralen in de staartvin en meer schubben in de lengterichting. Ook het aantal structuren bij de kieuwen verschilt. Verder zijn de oranje vlekken op het lichaam van de Indonesische vis feller en anders verdeeld dan bij zijn Japanse familielid.

Genetische streepjescode

De onderzoekers controleerden hun conclusie ook met DNA-onderzoek. Ze bestudeerden daarvoor een klein stukje mitochondriaal DNA, het zogenoemde COI-gen. Dat deel van het erfelijk materiaal wordt vaak gebruikt als een soort van ‘genetische streepjescode’. Uit de analyse bleek dat de Indonesische en Japanse vissen 3,1 procent van elkaar verschillen. Samen met de uiterlijke verschillen was dat volgens de onderzoekers voldoende bewijs dat het om een aparte soort gaat.

De naam oriens komt uit het Latijn en betekent “het oosten” of “de opkomende zon”. Die naam verwijst naar twee kenmerken. Ten eerste doen de felle oranje kleuren van de vis denken aan een zonsopgang. Ten tweede ligt Banyuwangi aan het meest oostelijke punt van Java. De streek staat in Indonesië daarom bekend als “the Sunrise of Java”.

Symbiose

De nieuwe vis hoort bij het geslacht Tomiyamichthys. Dat zijn kleine grondels die vaak in tropische delen van de Indische en Stille Oceaan voorkomen. Veel soorten uit deze groep leven samen met gravende garnalensoorten. De garnaal maakt een hol in de zandbodem, waar ook de vis gebruik van kan maken. Bij Tomiyamichthys oriens is zo’n samenwerking nog niet rechtstreeks in het wild gezien. Plaatselijke vissers zeggen wel dat de soort voorkomt op zandige bodems in ondiep kustwater.

Met deze vondst telt het geslacht Tomiyamichthys wereldwijd 21 erkende soorten. Dertien daarvan komen in Indonesië voor. Geen enkel ander land heeft, voor zover bekend, zoveel soorten uit deze groep. Dat komt waarschijnlijk door de ligging van Indonesië in de Koraaldriehoek, een gebied met een zeer grote rijkdom aan zeeleven.

De ontdekking laat volgens het team ook zien hoeveel er nog onbekend is over kleine rifvissen. Zulke dieren vallen minder op dan grote, kleurrijke vissen en kunnen daardoor lang onbeschreven blijven. “Het is altijd spannend om een soort te ontdekken die nieuw is voor de wetenschap,” zegt hoofdonderzoeker Kunto Wibowo. “We hopen dat deze vondst verder onderzoek naar de visrijkdom van Indonesië aanmoedigt.” Volgens hem wachten er waarschijnlijk nog veel kleine en makkelijk gemiste soorten op ontdekking.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Kleine rifvissen zoeken soms bewust de beschutting van kokerwormen op en Wetenschappers gooien 192 oude perenbomen in de Waddenzee en dan gebeurt er iets bijzonders . Of lees dit artikel: Last van slapeloze nachten? Rifvissen ook: ze hebben steeds vaker last van lichtvervuiling .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: