Waarom de Straat van Hormuz weer potdicht zit: Trump deed zeven beweringen in een uur ‘en alle zeven waren ze onjuist’ volgens Iran

Met het einde van het staakt-het-vuren in zicht lijkt een overeenkomst tussen de Verenigde Staten en Iran buiten bereik. Vrijdag hing er nog ontspanning in de lucht, toen de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken de Straat van Hormuz tot geopend verklaarde. Daarna volgde misverstand op misverstand, en inmiddels zit de zeestraat weer potdicht.

Het bericht van de Iraanse buitenlandminister Abbas Araghchi werd nog verwelkomd door Donald Trump, die Iran bedankte voor het openen van de zee-engte. Ook dankte de Amerikaanse president de tegenstander voor de nucleaire concessies die het gedaan zou hebben: een volledig einde aan de nucleaire activiteiten en de export van zijn uraniumvoorraad naar de VS.

Wat een doorbraak – als het waar was. Zowel het bericht van Araghchi als de uitleg ervan door Trump leek echter bij de Revolutionaire Garde tot blinde razernij te hebben geleid. Voor zover er al reden tot optimisme was, heerst inmiddels weer het wantrouwen.

Om te beginnen bleek de minister niet namens het regime te hebben gesproken. Persbureau Tasmin, dat aan de Revolutionaire Garde verbonden is, verklaarde dat het bericht van de minister „zonder de noodzakelijke en toereikende uitleg was gepubliceerd en diverse onduidelijkheden creëerde”.

Lees ook

Ook als Trump de ayatollah zou verdrijven, is daar nog de Revolutionaire Garde. Hoe machtig is deze club?

Araghchi zou, volgens latere uitleg van de Revolutionaire Garde, bedoeld hebben dat de zeestraat alleen toegankelijk was voor schepen die goedkeuring hadden van de marine van de Revolutionaire Garde en die gebruik maakten van de zogenoemde ‘tolpoort’: een route dicht langs de Iraanse kust waar schepen tegen betaling doorheen mogen. De correctie op het bericht van Araghchi bewijst wie de macht heeft in Iran: niets gebeurt zonder instemming van de Garde.

Een tanker in de Straat van Hormuz op zaterdag 18 april.

Foto Asghar Besharati / AP

Iedereen erdoor of niemand erdoor

Zaterdagochtend kondigde Trump aan dat de Amerikaanse tegenblokkade van Iraanse havens gehandhaafd bleef. Daarvan waren de Iraniërs niet gecharmeerd; als reactie sloten zij, 24 uur na heropening, ook de tolpoortroute weer af. Parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf  zei dat het „voor anderen onmogelijk [is] om door de Straat van Hormuz te varen zolang wij dat niet kunnen”. Kortom: iedereen erdoor of niemand erdoor. Voorlopig is het niemand.

Uit de reactie van de Iraniërs op het handhaven van de tegenblokkade blijkt andermaal hoe groot het wantrouwen is. Het militaire leiderschap zei dat Washington een geschiedenis heeft van het „herhaaldelijk niet nakomen van afspraken” en noemde de tegenblokkade een vorm van „maritieme piraterij”.

Ook de stelling van Trump dat Iran nucleaire concessies gedaan zou hebben, werd stevig weersproken. Trump, zei Ghalibaf, heeft zeven beweringen in een uur gedaan „en alle zeven waren ze onjuist”. „Met zulke leugens hebben ze geen overwinning op het slagveld behaald en zullen ze al helemaal nergens komen tijdens de onderhandelingen.” Trump waarschuwde Iran op zijn beurt om de VS niet te chanteren, maar ook dat de Amerikanen niet chantabel zijn.

Zaterdag namen de Iraniërs twee Indiase schepen onder vuur in de Straat van Hormuz, terwijl ze eerder nog toestemming zouden hebben gekregen om de zeestraat te passeren. India heeft Iran om opheldering gevraagd.

Lees ook

Rond de Perzische Golf geldt al eeuwen: wie de Straat van Hormuz beheerst, beheerst de regio

Optimisme vermengd met dreigementen

Het staakt-het-vuren loopt woensdag af. Trump verklaarde dat er vooruitgang werd geboekt met de Iraniërs, en dat de oorlog zijn einde zou naderen. Zoals zo vaak begeleidde hij die optimistische teksten met dreigementen: als de wapenstilstand zonder akkoord afloopt, dreigt hij het land opnieuw in de as te leggen.

Trump doet voorkomen alsof hij degene is die bij machte is om de tegenpartij zijn wil op te leggen. Maar nog altijd lijkt het erop dat de oorlog krachten heeft losgemaakt die hij niet kan controleren. Zolang Iran de Straat van Hormuz blokkeert, en daarmee de wereldeconomie afknijpt, is er weinig dat Trump kan doen om Iran tot een akkoord te dwingen.

Het bericht van minister Araghchi deed vrijdag de olieprijs sterk dalen, van 96 tot zo’n 90 dollar per vat. Zoals steeds tijdens de oorlog reageren de markten scherp op verbale aankondigingen uit het ene of het andere kamp – ook Trump wist eerder met enkele uitspraken de olieprijs sterk te beïnvloeden. Maar nu de cruciale zeestraat weer hermetisch gesloten is, lijkt dat marktoptimisme van vrijdag niet gerechtvaardigd.

Lees ook

Wat blijft er over van de wereldeconomie na de Iran-schok? ‘We hebben pas het topje van de ijsberg gezien’