Pensioenfondsen achter verkoop van DigiD aan Amerikanen

Van onderwijzers tot politieagenten, van verpleegkundigen tot maatschappelijk werkers, van rechters tot artsen: 2,75 miljoen werkende Nederlanders dragen momenteel verplicht premie af aan hun pensioenfondsen ABP en Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW). Dat geld blijkt ook gebruikt te zijn voor een belegging in Solvinity, het bedrijf achter DigiD.

De deelname van de pensioenfondsen loopt via een Brits beleggingsfonds dat eind vorig jaar afsprak de beheerder van DigiD aan Kyndryl, een Amerikaans bedrijf, te verkopen. Een deel van de opbrengst zal naar ABP en Zorg en Welzijn gaan.

Staatssecretaris Willemijn Aerdts (Digitale Economie en Soevereiniteit, D66) besloot twee maanden geleden die verkoop volledig te verbieden „ter bescherming van het publieke belang”. Nederlandse burgers wisselen verplicht zeer vertrouwelijke informatie via DigiD uit. De meeste overheden, de Belastingdienst, veel ziekenhuizen en artsen communiceren via dit versleutelde inlogsysteem waarin de digitale identiteit van de gebruiker centraal staat. En Solvinity is het bedrijf dat DigiD in de lucht houdt.

De Tweede Kamer keerde zich eerder dit jaar vrijwel unaniem tegen verkoop van Solvinity aan een Amerikaanse branchegenoot. Dat komt doordat de Amerikaanse autoriteiten daarna bij machte zijn in het geheim gegevens van DigiD op te vragen of de toegang tot DigiD te blokkeren. Het roept de vraag op waarom Nederlandse pensioenfondsen zich hier niet tegen verzetten.

Solvinity tekende vrijwel direct bezwaar aan bij het ministerie tegen het verbod van de staatssecretaris. Maar omdat een besluit hierover pas in september wordt verwacht, stapten het bedrijf en zijn eigenaar, Vitruvian Partners, deze maand naar de voorzieningenrechter. Daar eisten zij vergeefs dat het verkoopverbod van staatssecretaris Aerdts tijdelijk buiten werking werd gesteld.

Maatschappelijk betrokken beleggen

ABP (3,2 miljoen deelnemers) en Pensioenfonds Zorg en Welzijn (3 miljoen deelnemers) beheren samen ruim 800 miljard euro en laten zich voorstaan op hun maatschappelijk verantwoorde vorm van beleggen. Zo besloot ABP vijf jaar geleden niet meer te beleggen in producenten van fossiele brandstoffen en hecht het pensioenfonds aan mensenrechten en goed ondernemingsbestuur. „Wij willen negatieve effecten van onze beleggingen zoveel mogelijk voorkomen en waar dat kan een positieve bijdrage leveren aan de wereld om ons heen”, luidt de belofte op de site.

De vraag is waarom ABP zich als maatschappelijk betrokken belegger niet laat horen in de DigiD-zaak. Waarom negeert het pensioenfonds de glasheldere democratische wensen van kabinet en parlement? Heeft ABP er bij het Britse beleggingsfonds op aangedrongen niet te procederen tegen de Nederlandse staat? Waarom heeft het pensioenfonds zich niet sterk gemaakt voor de nadrukkelijke wens van de Nederlandse politiek om vertrouwelijke gegevens van Nederlandse burgers te beschermen en niet in gevaar te brengen door het bedrijf achter DigiD aan een Amerikaanse branchegenoot te willen verkopen?

ABP wil geen vragen beantwoorden over zijn rol in het DigiD-dossier. „Over individuele beleggingen doen wij in beginsel geen uitspraken.”

Dat beginsel is rekbaar: toen ABP drie jaar geleden aandelen van Shell verkocht, ging het fonds wel in op vragen waarom die belegging in een individueel bedrijf van de hand werd gedaan.

Ook PFZW geldt als een belegger die er ethische principes op nahoudt. Het dumpte begin 2024 zijn aandelen in Shell en TotalEnergies omdat die energiebedrijven in de ogen van PFZW te pover duurzaam beleid voerden. Dat kostte wel rendement: de koersen van die bedrijven zijn sindsdien met een kwart tot een derde gestegen.

Soevereiniteit

Private equity werkt doorgaans met fondsen die eerst geld aantrekken van pensioenfondsen, daarmee investeren, binnen een jaar of tien die investeringen verkopen, dan het fonds opheffen en het geld weer aan de deelnemers van het fonds uitkeren. Pensioenfondsen hebben vele manieren om macht uit te oefenen. Ze kunnen de private-equitypartij waarschuwen dat ze ergens niet van gediend zijn en ervoor kiezen de volgende financieringsronde niet meer mee te doen. Bij bedrijven waarin pensioenfondsen rechtstreeks beleggen, spreken de pensioenfondsen bij onvrede de bedrijfsleiding aan en kunnen ze via de aandeelhoudersvergadering hun mening laten horen.

Het pensioenfonds van zorgpersoneel meldt desgevraagd 2 miljoen euro in Solvinity te hebben belegd via Vitruvian Partners, het Britse private-equityfonds. De aandelen zijn dus niet rechtstreeks in handen van het pensioenfonds, die zitten bij het Britse beleggingsfonds. „Verder doen we geen mededelingen hierover.”

Barbara Kathmann, Tweede-Kamerlid namens PRO, verwerpt desgevraagd de opstelling van de pensioenfondsen. „Duiken is niet handig, de pensioenfondsen moeten zo spoedig mogelijk openheid van zaken geven.” De parlementariër wijst op de grote betrokkenheid van Nederlanders bij de discussie over digitale onafhankelijkheid: de petitie ‘Stop de Amerikaanse overname DigiD’ werd ruim 200.000 keer ondertekend. „Dat is ongelooflijk veel.” De Tweede Kamer steunde tot driemaal toe moties die de verkoop van DigiD verwerpen – ook de partijen in het huidige kabinet, VVD, CDA en D66, zijn tegen verkoop van Solvinity aan een Amerikaans bedrijf.

Kathmann: „Kijk naar de adviezen van Wennink [de voormalige baas van ASML die het pad naar ’toekomstige welvaart’ onderzocht], die gaan ook over soevereiniteit. Juist pensioenfondsen hebben een cruciale rol om Nederland digitaal sterker te maken en minder afhankelijk van de Chinezen en Amerikanen.” Bovendien, vindt ze, hebben mensen die premie afdragen aan ABP en PFZW en recht op te weten wat die pensioenfondsen met hun geld doen, en waarom.

Stichting Human Rights in Finance, een belangengroepering die zegt grondrechtsschendingen te willen voorkomen door zich tegen de verkoop van Solvinity te verzetten, is verrast door de rol van de beide fondsen. Voorzitter Simon Lelieveldt noemt het „belachelijk” dat de twee grootste pensioenfondsen van Nederland zich niet willen verantwoorden voor iets wat volgens hem de mensenrechten aangaat. „Lopen zij hier weg voor hun maatschappelijke verantwoordelijkheid? Dit is wegkijken voor een maatschappelijk probleem.”