Minder borsten, billen en buiken: atletes moeten respectvoller in beeld worden gebracht. ‘We worden nog altijd gezien als lustobject’

Demi van den Wildenberg was niet anders gewend. Sinds ze in 2017 op de NK indoor als atlete haar debuut maakte op het hoogste niveau, had ze altijd te maken met televisiecamera’s die van dichtbij vastlegden hoe ze vanuit het startblok omhoogkwam voor haar 100 meter, en hoe ze na de finish voorovergebogen stond bij te komen.

Dan zag de 26-jarige sprintster later hoe de camera’s hadden ingezoomd op haar billen, of hoe in de herhaling van de race de bewegingen van haar achterwerk in slowmotion werden getoond. Ook bij andere atletes zag ze het gebeuren: beelden van een verspringster bij wie het broekje omhooggeschoven was bij de landing in het zand, of van een hoogspringster in volle vlucht van wie het kruis werd gefilmd.

Dus toen Van den Wildenberg hoorde van de nieuwe richtlijnen die de Europese atletiekbond en de European Broadcasting Union (EBU) vorige maand publiceerden voor „respectvolle verslaggeving” van vrouwelijke atleten, was ze opgetogen. „Tegelijkertijd dacht ik ook: het is echt te bizar voor woorden dat dit nodig is.”

De richtlijnen, die zijn opgesteld in samenwerking met atletes, regisseurs en cameramensen, bestaan uit diverse schetsen van camerastandpunten bij atletiekdisciplines als hoogspringen, verspringen, polsstokhoogspringen en loopnummers. Er staan zowel voorbeelden in van hoe het volgens de initiatiefnemers wél moet, als van beelden die voortaan níét meer getoond zouden moeten worden.

De kern ervan is dat atletes niet langer van onderaf of van achteren gefilmd moeten worden en dat het inzoomen op billen, borsten, buiken en gespreide benen voorkomen moet worden. In plaats daarvan moeten atletes vaker volledig in beeld gebracht worden en dient de sportprestatie centraal te staan. Ook slowmotionbeelden dienen alleen gebruikt te worden als ze de „technische vaardigheden” van de atletes tonen. „De camerastandpunten die het beste de kracht, precisie en techniek van disciplines laten zien, zijn vaak ook de camerastandpunten die atletes met waardigheid en respect behandelen”, schrijven de auteurs in hun voorwoord.

Lees ook

Zorgvuldig je woorden kiezen als sportjournalist

Online tweede leven

Het idee voor de richtlijnen ontstond dit voorjaar tijdens een workshop van de Europese atletiekbond over hoe vrouwelijke sporters in beeld worden gebracht. Volgens Elsa Arapi, directeur vrouwensport bij de EBU, kwam daar naar boven dat televisiebeelden van atletes in toenemende mate online worden misbruikt. In reactie op vragen van NRC schrijft ze: „Vrouwelijke atleten worden historisch vaker belicht op basis van hun uiterlijk dan op basis van hun prestaties. Dat is niet alleen schadelijk voor hun prestaties, maar ook voor hun mentale welzijn. Daarom wilden we helpen om dit probleem te tackelen.”

In de werkgroep die daarop werd opgericht, was het de taak van de Britse Clair Goodwin om de camerastandpunten te identificeren die niet meer acceptabel zijn. Elk van de schetsen in de richtlijn is nagetekend van echte televisiebeelden. Goodwin heeft meer dan tien jaar ervaring met sportuitzendingen: tennistoernooi Wimbledon, voetbalwedstrijden en atletiekkampioenschappen. Ze is zich er naar eigen zeggen „zeer bewust” van dat ‘respectloze’ beelden moeten worden vermeden.

De schetsen van de EBU over hoe atletes in beeld moeten worden gebracht.

Wat ze zich echter nooit gerealiseerd had, zegt Goodwin, is wat er allemaal gebeurt met de televisiebeelden nadat ze zijn uitgezonden. „Er worden screenshots of gifjes van gemaakt, waarna ze in een geseksualiseerde context online een tweede leven krijgen.” Op sociale media zijn er accounts die zich helemaal toeleggen op zulke beelden, vertelt Van den Wildenberg, die net als 400-meterloopster Lieke Klaver wel eens te zien was in een post op zo’n account. „Dat lijkt een compliment, maar het is heel frustrerend om te zien.”

Goodwin zegt dat ze op een heel andere manier kijkt naar de beelden die onder haar regie worden uitgezonden nu ze zich bewust is van dit soort accounts. Ze noemt atletiek qua uitzendingen een conservatieve sport, met camerastandpunten die al decennia hetzelfde zijn. Neem de close-up van de lat bij het hoogspringen en polsstokhoogspringen, die gebruikt wordt om te laten zien of en hoe een atleet de lat aanraakt. In slowmotion levert dat vaak een beeld op direct gericht op het kruis van de atleet. „Ik hoop dat deze richtlijnen een fris perspectief bieden voor hoe we atletiekwedstrijden in beeld kunnen brengen.”

Lees ook

Reken maar dat mooie vrouwelijke atletes makkelijker sponsors vinden

Seksistische reacties

Veel Nederlandse atletes zijn blij dat er wat wordt gedaan aan hoe hun wedstrijden in beeld worden gebracht. „Inzoomen op intieme lichaamsdelen is ongepast. Dergelijke camerastandpunten voegen niets toe”, reageert meerkampster Emma Oosterwegel via WhatsApp. Hoogspringster Britt Weerman schrijft „gelukkig” nooit negatieve ervaringen met televisiebeelden te hebben gehad. „Maar goed dat er richtlijnen zijn die seksualisering van vrouwelijke atleten tegengaan.”

Tegelijkertijd heerste er in eerste instantie ook verbazing onder atleten, zegt Lisanne de Witte, 400-meterloopster en voorzitter van de atletencommissie van de Atletiekunie. „Ik dacht: waarom was dit er nu nog niet? En: waarom is dit nu nog een ding?” De meeste atleten die ze over de richtlijnen sprak, zegt De Witte, dachten er net zo over.

De schetsen van de EBU over hoe atletes níét in beeld moeten worden gebracht.

Tot ze de reacties op de nieuwe richtlijnen zagen. Op sociale media stapelden de berichtjes zich op, de inhoud variërend van ‘dan zullen de kijkcijfers wel halveren’ tot ‘je vraagt er zelf om als je zulke onthullende kleding draagt’ en ‘kijk wat jullie zelf op Instagram posten’. „Die reacties waren meer het gesprek van de dag dan de richtlijnen zelf”, zegt De Witte. „En het laat precies zien waarom ze nog nodig zijn.”

Wat mensen zich niet realiseren, vertelt De Witte, is dat als ze in haar outfit op de baan verschijnt, ze al ver van tevoren diverse overwegingen over haar kleding heeft gemaakt. „Dat klinkt misschien klein en stom, maar daar denken we goed over na.” Blijft het broekje wel goed zitten tijdens het sporten, schijnt je ondergoed er niet doorheen, wordt het niet doorschijnend als je bezweet raakt?

En dat terwijl alles wat ze dragen functioneel is, en op de prestaties gericht, zegt Van den Wildenberg. Ze herinnert zich hoe ze ooit een hele dag op het hoofdkantoor van haar kledingsponsor doorbracht, alleen maar om geïnformeerd te worden over hoe haar kleding zou kunnen helpen bij het lopen van snellere tijden.

Van den Wildenberg plaatst geregeld foto’s van zichzelf in sportkleding of bikini op haar Instagramaccount, waar ze 235.000 volgers heeft. Dat doet ze omdat ze trots is op haar lijf, zegt ze; ze heeft er hard voor getraind. En ze plaatst de foto’s pas nadat ze goed gekeken heeft of haar haar en kleding goed zitten. „Het grote verschil is: daar heb ik zelf de controle over wat ik plaats.”

Eindeloos inzoomen

Hoewel de richtlijnen geen verplichting zijn,, zijn ze bij de EBU blij met de impact. „We zien dat er nu al meer bewustwording van en begrip voor het probleem is”, schrijft Elsa Arapi. Regisseur Goodwin had onlangs een discussie op haar werk over de herhalingen bij het hoogspringen, vertelt ze: die worden meestal snel getoond, omdat de volgende atlete al klaarstaat. Door de nieuwe richtlijnen is besloten nu meer geduld te betrachten en te kijken of er geen compromitterende beelden bijzitten. „Dat is voor mij een grote verandering in mijn manier van werken.”

Ook de atletes zien dat er een duidelijk signaal naar de buitenwereld is afgegeven. Al verwacht Van den Wildenberg niet dat hiermee alles in één keer is opgelost. „Er zullen altijd mensen blijven die met dit soort beelden online aan de haal gaan.”

De volgende stap zou kunnen zijn om ook eens te kijken naar de talloze fotografen die bij atletiekwedstrijden aanwezig zijn, zegt De Witte. Ze werken vaak voor zichzelf, kunnen met hun lenzen eindeloos inzoomen en schieten honderden foto’s waarvan niet duidelijk is wat er daarna mee gebeurt. „Dat het seksisme diep zit, dat laten de reacties op de richtlijnen wel zien”, zegt De Witte. „Mensen denken echt dat we alles doen voor aandacht, of voor mannen. Vrouwelijke atletes worden nog altijd gezien als lustobject.”

De Australische Jessica Hull gaat aan de leiding tijdens de 3.000 meter hardlopen bij een Diamond League wedstrijd in Londen. De atletes zijn volledig in beeld en de foto zet een moment in de wedstrijd centraal, in plaats van te focussen op het lichaam van de deelnemers.

Foto Neil Hall/EPA