Leidt eenzaamheid wel echt tot een snellere achteruitgang van je geheugen?

Eenzaamheid is niet goed voor een mens. Maar mogelijk is het wel iets minder slecht dan gedacht. Het geheugen van eenzame ouderen is weliswaar slechter, maar het gaat niet sneller achteruit dan dat van niet-eenzame leeftijdsgenoten.

Dat blijkt uit een grote Europese studie die meer dan 10.000 mensen zeven jaar lang volgde. Deelnemers die aangaven erg eenzaam te zijn, presteerden aan het begin van de onderzoeksperiode slechter op geheugentests. Maar de mate waarin hun geheugen afnam, was vergelijkbaar met die van deelnemers die zich niet eenzaam voelden.

Probleem voor de volksgezondheid

Eenzaamheid wordt tegenwoordig beschouwd als een groot probleem voor de volksgezondheid. Het zou niet alleen ongelukkig maken, maar ook slecht zijn voor je levensverwachting. Deze nieuwe studie toont opnieuw aan dat eenzaamheid impact heeft op het geheugen, maar weerspreekt dat het een risicofactor is voor cognitieve achteruitgang.

“De bevinding dat eenzaamheid een aanzienlijke invloed had op het geheugen, maar niet op de achteruitgang van het geheugen in de tijd, was verrassend”, zegt hoofdauteur Luis Carlos Venegas-Sanabria van de Universidad del Rosario. “Het suggereert dat eenzaamheid een grotere rol speelt bij de beginsituatie van het geheugen dan bij de geleidelijke achteruitgang ervan.”

Risicofactor voor dementie

Eenzaamheid en sociale isolatie behoren tot de meest relevante risicofactoren voor dementie. Gegevens over het verband tussen eenzaamheid en cognitief functioneren zijn echter niet eenduidig. Sommige studies tonen aan dat eenzaamheid de cognitieve achteruitgang versnelt, terwijl andere geen verband hebben gevonden.

Het doel van dit onderzoek was om het effect van eenzaamheid te beoordelen op veranderingen in het geheugen over een periode van zeven jaar. Voor de analyse werd gebruikgemaakt van gegevens uit de periode 2012 tot 2019 van de SHARE-studie, een longitudinaal onderzoek dat in 2002 werd gestart en de gezondheid en veroudering van Europeanen van 50 jaar en ouder in kaart brengt. Deelnemers kwamen uit landen zoals Duitsland, Spanje, Zweden en Slovenië.

Woordjes onthouden

Het geheugen werd gemeten aan de hand van het vermogen om informatie onmiddellijk en na enige tijd te herinneren. Tests bestonden onder meer uit het onthouden van zoveel mogelijk woorden in één minuut, afkomstig uit een lijst van tien woorden die hardop werd voorgelezen. De onderzoekers van onder meer de Universidad del Rosario, de Universitat de Valencia en het Karolinska Institute stelden deelnemers drie vragen om hun eenzaamheid te meten en hen in te delen in drie groepen. De vragen waren: hoe vaak heeft u het gevoel dat u gezelschap mist? Hoe vaak voelt u zich buitengesloten? En hoe vaak voelt u zich geïsoleerd van anderen?

De onderzoekers keken ook naar lichamelijke activiteit, deelname aan sociale activiteiten, depressiescores, diabetes en andere factoren die mogelijk van invloed waren op de resultaten. Ze benadrukken dat hun onderzoek eenzaamheid beschouwde als een onveranderlijke factor. In de praktijk kan het gevoel van eenzaamheid echter veranderen in de loop van de tijd.

Zuid-Europeanen het eenzaamst

Mensen in Zuid-Europese landen waren het eenzaamst. 12 procent van hen viel in de hoogste categorie, gevolgd door Oost-Europa met 9 procent en Noord-Europa met eveneens 9 procent. Over het algemeen gaf de overgrote meerderheid van de deelnemers bij aanvang van het onderzoek aan een gemiddeld of laag niveau van eenzaamheid te ervaren. De mensen in de hoogste categorie waren ouder, grotendeels vrouw en rapporteerden zelf meer gezondheidsproblemen. Daarnaast kwamen depressie, hoge bloeddruk en diabetes vaker voor in deze groep.

De eenzaamste deelnemers scoorden aan het begin van de studie lager op de geheugentests dan degenen met een gemiddeld of laag niveau van eenzaamheid. Toch vertoonden zij een even snelle verslechtering. Eenzaamheid leidt dus inderdaad tot een slechter geheugen, maar het geheugen gaat er niet sneller van achteruit.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Eenzaamheid werd lang gelinkt aan allerlei ziektes en een voortijdige dood. Dat blijkt toch anders te zitten en Eenzaamheid en verdriet hebben nóg grotere impact op veroudering dan roken. Of lees dit artikel: Eenzaamheid en depressie vergroten de kans om jong dement te worden.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: