De Rubin-telescoop is nog niet eens echt van start gegaan, maar heeft al 11.000 asteroïden gevonden

15 uren geleden 1

Asteroïden opsporen kost normaal gesproken jaren — en zelfs dan glipt een groot deel door het net. Rubin vond in anderhalve maand 11.000 onbekende objecten —sommige gevaarlijk dichtbij — en spoorde zelfs asteroïden op die wetenschappers volledig kwijt waren.

De Vera C. Rubin-ruimtetelescoop in Chili is nog niet eens officieel aan zijn grote hemelonderzoek begonnen, maar levert nu al een recordaantal asteroïden op. Wetenschappers hebben met behulp van vroege testdata maar liefst 11.000 nieuwe objecten in kaart gebracht – de grootste ‘asteroïdenoogst’ van het afgelopen jaar.

Het gaat om een indrukwekkende verzameling: ruim een miljoen waarnemingen, verzameld in slechts anderhalve maand tijd, leverden niet alleen 11.000 nooit eerder geziene asteroïden op, maar ook nauwkeurigere banen van meer dan 80.000 reeds bekende exemplaren. Zelfs een aantal ‘verloren’ asteroïden – objecten waarvan de baan zo onzeker was dat niemand wist waar ze zich vandaag de dag bevonden – zijn dankzij Rubin teruggevonden.

Planetaire verdediging en verre werelden

Onder de nieuwe vondsten bevinden zich 33 nabije-aarde-objecten (NEO’s): asteroïden en kometen die tot op minder dan 1,3 keer de afstand aarde–zon komen (≤1,3 AE). Geen van deze 33 blijkt na het onderzoeken van hun banen een bedreiging voor onze planeet te vormen; de grootste is daarentegen toch nog een flinke steen aan zo’n 500 meter breedte. Deze treffers zijn alsnog van groot belang voor planetaire verdediging. Wetenschappers schatten dat slechts 40 procent van de NEO’s groter dan 140 meter momenteel in kaart is gebracht – objecten die bij inslag aanzienlijke regionale schade kunnen veroorzaken. Rubin zal naar verwachting uiteindelijk nog eens 90.000 nieuwe NEO’s ontdekken en het aantal bekende middelgrote exemplaren bijna verdubbelen tot zo’n 70 procent in kaart te hebben gebracht van alle veronderstelde NEO’s.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Nog spectaculairder is de vondst van ongeveer 380 trans-Neptunische objecten (TNO’s): ijswerelden die voorbij Neptunus om de zon draaien. Twee daarvan – voorlopig 2025 LS2 en 2025 MX348 gedoopt – bewegen in extreem langgerekte banen. Op hun verste punt bevinden ze zich ruwweg 1.000 keer verder van de zon dan de aarde, waarmee ze behoren tot de dertig meest verre bekende kleine planeten.

Je kunt alle ontdekkingen zelf in 3D verkennen via de Rubin Orbitviewer op http://orbitviewer.app/.

Nieuwe algoritmes voor een nieuwe telescoop

Deze doorbraak is te danken aan Rubin’s unieke combinatie van een enorme hoofdspiegel, de krachtigste digitale camera die ooit voor de astronomie is gebouwd, en geavanceerde software. Rubin kan de zuidelijke hemel verkennen met ruwweg zes keer de gevoeligheid van de meeste hedendaagse asteroïden monitoringsstudies. Daardoor worden kleinere en verder weg gelegen objecten zichtbaar, beter dan ooit tevoren.

“Rubin’s unieke perceptie capaciteit vereiste een compleet nieuwe software-architectuur voor asteroïde-monitoring,” zegt Ari Heinze van de Universiteit van Washington, die samen met promovendus Jacob Kurlander de detectiesoftware bouwde. “We hebben het gebouwd en het werkt. Met alleen al de vroege observatiegegevens van lagere testkwaliteit heeft Rubin 11.000 asteroïden ontdekt. Het is overduidelijk dat dit observatorium onze kennis van de asteroïdengordel zal revolutioneren.”

Slechts het topje van de ijsberg

De 380 TNO-kandidaten die Rubin in minder dan twee maanden vond, komen bovenop de 5.000 die in de afgelopen drie decennia zijn ontdekt. “Zoeken naar een TNO is als zoeken naar een naald in een hooiberg,” legt astrofysicus Matthew Holman, verbonden aan Harvard & Smithsonian en programmeur van de specialistische zoeksoftware van Rubin uit. “Tussen miljoenen flikkerende hemelbronnen een computer leren om miljarden combinaties te doorzoeken – dat vereiste volledig nieuwe algoritmische benaderingen.”

“Deze objecten bieden bovendien een uitzonderlijk kijkje in de buitenste regionen van het zonnestelsel,” voegt Kevin Napier, mede programmeur van de asteroïde traceersoftware van Rubin toe. “Ze vertellen ons hoe de planeten in het vroege zonnestelsel bewogen – en mogelijk of er nog een negende grote planeet ontdekt moet worden.”

De confirmatie van al deze nieuwe objecten door het Minor Planet Center, onderdeel van de Internationale Astronomische Unie (IAU), betekent dat de internationale gemeenschap nu direct toegang heeft tot alle data. En deze 11.000 asteroïden zijn slechts het begin. Zodra het tien jaar durende Legacy Survey of Space and Time (LSST) later dit jaar van start gaat, verwachten wetenschappers dat Rubin elke twee tot drie nachten nog eens even zoveel asteroïden zal gaan ontdekken. Dat zal het totale aantal bekende asteroïden uiteindelijk verdrievoudigen en het aantal bekende TNO’s bijna vertienvoudigen.

Voorproefje van een revolutie

Nog voor de officiële start van de grote hemelzoektocht dus, heeft de Vera C. Rubin-ruimtetelescoop nu al bewezen een revolutie te zullen ontketenen in ons beeld van het zonnestelsel. Ruim 11.000 nieuwe asteroïden, tientallen nabije objecten met het oog op planetaire verdediging en extreem verre ijswerelden – het is een overweldigende voorproef van wat ons te ontdekken staat. Of zoals Rubin’s wetenschappers zelf zeggen: “dit is slechts het topje van de ijsberg”.